วิธีการคำนวณภาษีสรรพสามิต แบ่งได้เป็น 2 กรณี คือ

• กรณีที่ผลิตในประเทศ
• กรณีนำเข้าจากต่างประเทศ

กรณีที่ผลิตในราชอาณาจักร ม.8(1)
การคำนวณภาษี/ฐานภาษี
ผู้ประกอบอุตสาหกรรมมีหน้าที่ต้องเสียภาษีตามอัตราที่กำหนด โดยคำนวณภาษีสรรพสามิต ได้ดังนี้

ภาษีสรรพสามิต	= มูลค่า x อัตราภาษีสรรพสามิต
	= (ราคาขาย ณ โรงงานอุตสาหกรรม+ภาษีสรรพสามิต+อัตราภาษีเพื่อมหาดไทย) x อัตราภาษีสรรพสามิต
	= ราคาขาย ณ โรงงานอุตสาหกรรม x อัตราภาษีสรรพสามิต 1-(1.1x อัตราภาษีสรรพสามิต)

หากระบุอัตราภาษีทั้งตามปริมาณและตามมูลค่า
ให้คำนวณค่าภาษีสรรพสามิตทั้ง 2 อัตราก่อน และให้ใช้อัตราที่คิดได้สูงกว่า

ตัวอย่างการคำนวณภาษี กรณีที่ผลิตในราชอาณาจักร

บริษัท รถยนต์ไทย จำกัด นำสินค้าออกจากโรงงานเป็นรถยนต์นั่ง ยี่ห้อ มาสด้า รุ่น RX-11 ความจุกระบอกสูบ 2,960 ซี.ซี. กำลังเครื่องยนต์ 225 แรงม้า (HP) จำนวน 20 คัน ราคาขาย ณ โรงอุตสาหกรรม คันละ 500,000 บาท จงคำนวณค่าภาษีสรรพสามิต และภาษีเก็บเพิ่มเพื่อกระทรวงมหาดไทย

วิธีการคำนวณ
ภาษีสรรพสามิต	= มูลค่า x อัตราภาษี
จากมูลค่ารถยนต์ต่อหน่วย	= 500,000 บาท
มูลค่ารวมรถยนต์ 20 คัน	= 500,000 x 20 = 10,000,000 บาท

ต้องใช้อัตราภาษีตามูลค่าร้อยละ 50 เนื่องจากแรงม้าเกิน 220 แรงม้า แม้ว่าความจุกระบอกสูบไม่เกิน 3,000 C.C. ก็ตาม

แทนค่าในสูตร
ภาษีสรรพสามิต	= 10,000,000 x (50/100)
	= 5,000,000 บาท

เพราะฉะนั้นจะต้องชำระภาษีสรรพสามิต = 5,000,000 บาท
พร้อมด้วยภาษีเก็บเพิ่มเพื่อกระทรวงมหาดไทยร้อยละ10 ของค่าภาษี = 500,000 บาท
รวมภาษีต้องชำระ = 5,500,000 บาท

กรณีนำเข้าจากต่างประเทศ ม.8(3)

ผู้นำเข้ามีหน้าที่เสียภาษีในอัตราภาษีที่กำหนดโดยให้ถือมูลค่า คือ ราคา C.I.F. ของสินค้าบวกด้วยอากรค่าธรรมเนียมพิเศษตามกฎหมายว่าด้วยการส่งเสริมการลงทุนและค่าธรรมเนียมอื่น ตามที่จะได้กำหนดโดยพระราชกฤษฎีกา แต่ไม่รวมถึงภาษีมูลค่าเพิ่ม

ภาษีสรรพสามิต	= มูลค่าดังกล่าว x อัตราภาษีสรรพสามิต
	= ( C.I.F. + อากรขาเข้า + ภาษีค่าธรรมเนียมอื่นไม่รวมถึงภาษีมูลค่าเพิ่ม ) x อัตราภาษี 1- ( 1.1 x อัตราภาษี )

ตัวอย่างการคำนวณภาษี กรณีนำเข้าจากต่างประเทศ

บริษัท ผู้นำเข้ารายหนึ่ง นำเข้ารถยนต์นั่ง ชนิดสเตชั่นแวกอน จำนวน 1 คัน ขนาดความจุกระบอก 3400 ซี.ซี. 198 แรงม้า(1-10) ราคา ซี.ไอ.เอฟ 607,914.42 บาท (คือ ราคาสินค้า + ค่าขนส่ง +ค่าประกันภัย)อากรขาเข้า 486,331.54 บาท และ อัตราภาษีสรรพสามิต ตามมูลค่าร้อยละ 50

วิธีการคำนวณ
ภาษีสรรพสามิต	= ( C.I.F. + อากรขาเข้า + ภาษีค่าธรรมเนียมอื่นไม่รวมถึงภาษีมูลค่าเพิ่ม ) x อัตราภาษี 1 - ( 1.1 x อัตราภาษี )
ราคา C.I.F	= 15,000,000 + 2,000 + 8,000,000
	= 15,802,000 บาท
อากรขาเข้า	= 3,000,000 x 0.1
	= 300,000 บาท
ภาษีสรรพสามิต	= ( 607,914.42 + 486,331.54 ) x 50/100 1-(1.1 x 50 / 100)
	= 547,122.98 / 0.45
	= 1,215,828 บาท

เพราะฉะนั้นจะต้องชำระภาษีสรรพสามิต = 1,215,828 บาท
พร้อมด้วยภาษีเก็บเพิ่มเพื่อกระทรวงมหาดไทยร้อยละ10 ของค่าภาษี = 121,582.80 บาท
รวมภาษีต้องชำระ = 1,337,410.8 บาท